सीधे मुख्य सामग्री पर जाएं

Welfare schemes for neglected Denotified and Nomadic Tribes need a big boost

By Bharat Dogra 

One of the most neglected sections of India’s society consists of denotified tribes, nomadic and semi-nomadic communities and tribes (DNT, NSN). The number of people of these communities is likely to be as high as 120 million or even more but we seldom hear about them. This neglect has also spread to welfare schemes for them which have been by and large very few and are under-budgeted.
Some time back there was a sign of hope when a new scheme meant specifically for economic empowerment of these communities was announced. This scheme, called SEED in short, received a modest allocation in 2021-22 of INR 50 crore ( one crore=10 million), but the actual spending under this scheme was later found to have been only INR 20 lakh or less than 0.5%. Next year in 2022-23 the allocation was reduced to INR 28 crore and the expenditure during the first 9 months was found to be only INR 2 crore. During 2022-23 only a small sum of INR 5 crore was allocated for the Development and Welfare Board for DNTs, but what is worse is that in the first 9 months up to 31 December 2022 the actual expenditure was only 2.3 crore.
Another problem is that some of the development or educational budgeting for these communities have been merged with those for other backward classes and as these communities are the least influential, it is quite likely that their interests will get less attention. A scheme for their educational and economic development has been merged in PM Yasasvi. It will be better to have some schemes dedicated entirely to these communities. In addition of course it is very important to increase the allocation for these schemes and to ensure their proper spending for meeting important welfare objectives.
Some time back Justice D.Y.Chandrachud gave voice to the suppressed agony of millions of members of denotified tribes when he clearly stated that injustice and discrimination was still being suffered by them over 7 decades after independence. Speaking on the occasion of the 13th B.R.Ambedkar Memorial Lecture on ‘Conceptualizing Marginalisation’ organized by the Indian Institute of Dalit Studies and Rosa Luxemburg Stiftung, South Asia, he stated, “ The British enacted the Criminal Tribes Act 1871 through which a tribe, gang or class of persons ( believed to be) addicted to the systematic commission of offences were notified. The Criminal Tribes Act was later repealed in 1949 and the tribes were ‘de-notified’.”
Futher the learned judge known for his deep concern for marginalized sections of society noted, “However even after nearly 73 years since the tribes were denotified, the members of the tribes are still subject to oppression and cruelty. Members of the denotified tribes are still picked up by the investigating officers to cover up shoddy investigations.”
It is high time to realize more widely the urgent need for respecting the aspirations of as many as 120 million people in India belong to denotified and nomadic tribes (DNTs). The National Commission for Denotified, Nomadic and Semi Nomadic Tribes.has observed,"The Commission was shocked to notice the living conditions of large sections of these people during its field visits. It was appalled by the fact that some of these communities are far away from receiving the benefits of freedom and social justice even though they are classified as ST, SC or OBC. The welfare measures implemented for these groups either have not reached them or are irrelevant in their context. Those among the concerned communities who got the benefits of welfare are basically the ones who are better off and organised and the vulnerable groups are completely left out of their reach."
"The nomads nurture a feeling that independence of the country has no meaning for them, as their condition has become worse in the more recent past."
Based on these observations the commission made a number of recommendations aimed mainly at helping the DNTs to make better use of existing government programs. These can help in framing good welfare schemes for these communities. Recommendations to provide essential facilities for the settlements of DNTs and some land to the landless were also made.
The Commission stated,"One of the major problems being faced by the Denotified Tribes is a continuing stigma of criminality about them and which has made them vulnerable to frequent police action merely on the basis of suspicion arising out of the stigma of criminality. It is, therefore, necessary that the Denotified Tribes get rid of this stigma at the earliest and live a dignified life like the mainstream citizenary of the country."
---
The writer is Honorary Convener, Campaign to Save Earth Now. His recent books include ‘Protecting Earth for Children’, ‘A Day in 2071’ and ‘Man Over Machine—A Path to Peace’

टिप्पणियाँ

ट्रेंडिंग

दाँव उल्टा पड़ा: राहुल गांधी के रूप में हम एक साधारण इंसान को नायक होते देख रहे हैं

-  अमिता नीरव  संघ औऱ बीजेपी ने राहुल गाँधी पर जो सोचकर ‘इन्वेस्ट’ किया था, उसके परिणाम गंभीर रूप से नुकसानदेह आ रहे हैं। ये थोड़ी अटपटी बात लग सकती है, लेकिन सोचिएगा कि संघ और बीजेपी ने राहुल गाँधी को जितना गंभीरता से लिया, उनकी संभावनाओं को लेकर वे जितना श्योर थे, उतना तो खुद राहुल और कांग्रेस भी नहीं थी।

બે-રોકટોક રણ અભયારણ્ય વિસ્તારમાં માફિયાઓનું અન-અધિકૃત અને ગેર-કાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ

- અગરિયા હિત રક્ષક મંચ  કચ્છના નાના રણમાં શિકારપૂર, કાનમેર રણ વિસ્તારમાં જમીન માફિયા જુથ વચ્ચેની આંધાધૂંધ ગોળીબાર થયો તેમાં એક વ્યક્તિ નો જીવ ગયો. આ ઘટનાથી ફરી એકવાર કચ્છના નાના રણની જમીન પર ગેરકાયદેસર કબજો કરી તેનો સોદો કરનારા જૂથો, ટોળીઓની વાત ચર્ચામાં આવી છે. 

हिंदी आलोचना जैसे पिछड़ चुके अनुशासन की जगह हिंदी वैचारिकी का विकास जरूरी

- प्रमोद रंजन*   भारतीय राजनीति में सांप्रदायिक व प्रतिक्रियावादी ताकतों को सत्ता तक पहुंचाने में हिंदी पट्टी का सबसे बड़ा योगदान है। इसका मुख्य कारण हिंदी-पट्टी में कार्यरत समाजवादी व जनपक्षधर हिरावल दस्ते का विचारहीन, अनैतिक और  प्रतिक्रियावादी होते जाना है। अगर हम उपरोक्त बातों को स्वीकार करते हैं, तो कुछ रोचक निष्कर्ष निकलते हैं। हिंदी-जनता और उसके हिरावल दस्ते को विचारहीन और प्रतिक्रियावादी बनने से रोकने की मुख्य ज़िम्मेदारी किसकी थी?

ગુજરાતના સ્થાપના દિવસે યાદ કરીએ ભારતના વિશ્વપ્રસિદ્ધ ગુજરાતી પુરાતત્વવિદ્ ને

- ગૌરાંગ જાની*  આજે કોઈ ગુજરાતી એ કલ્પના પણ ન કરી શકે કે વર્ષ ૧૮૩૯ માં જૂનાગઢમાં જન્મેલા એક ગુજરાતી વિશ્વ પ્રસિદ્ધ બની શકે! પણ આપણે એ ગુજરાતીને કદાચ વિસરી ગયા છીએ જેમણે ગિરનારના અશોક શિલાલેખને દોઢસો વર્ષ પૂર્વે ઉકેલી આપ્યો.આ વિદ્વાન એટલે ભગવાનલાલ ઈન્દ્રજી. ૭ નવેમ્બર, ૧૮૩૯ ના દિવસે જૂનાગઢના પ્રશ્નોરા નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. જૂનાગઢના એ સમયે અંગ્રેજી શિક્ષણની સગવડ ન હોવાને કારણે તેમને અંગ્રેજી ભાષાનું જ્ઞાન ન હતું પણ પાછળથી તેમણે ખપ પૂરતું અંગ્રેજી જાણી લીધું હતું.

राम के महल में आग लगाता हनुमान: चर्चित सोशल मीडिया इनफ्लुएंसर दिलीप मंडल

- प्रमोद रंजन  चर्चित सोशल मीडिया इनफ्लुएंसर दिलीप मंडल ने अचानक राजनीतिक पलटी मारी है और राजद-सपा-स्टालिन आदि के खेमे को छोड़ कर राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ के लिए बैटिंग करने लगे हैं। कई लोगों में उनके कथित पतन से दु:ख खीज और गुस्सा है।

नफरती बातें: मुसलमानों में असुरक्षा का भाव बढ़ रहा है, वे अपने मोहल्लों में सिमट रहे हैं

- राम पुनियानी*  भारत पर पिछले 10 सालों से हिन्दू राष्ट्रवादी भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) राज कर रही है. भाजपा आरएसएस परिवार की सदस्य है और आरएसएस का लक्ष्य है हिन्दू राष्ट्र का निर्माण. आरएसएस से जुड़ी सैंकड़ों संस्थाएँ हैं. उसके लाखों, बल्कि शायद, करोड़ों स्वयंसेवक हैं. इसके अलावा कई हजार वरिष्ठ कार्यकर्ता हैं जिन्हें प्रचारक कहा जाता है. भाजपा के सत्ता में आने के बाद से आरएसएस दुगनी गति से हिन्दू राष्ट्र के निर्माण के अपने एजेण्डे को पूरा करने में जुट गया है. यदि भाजपा को चुनावों में लगातार सफलता हासिल हो रही है तो उसका कारण है देश में साम्प्रदायिकता और साम्प्रदायिक मुद्दों का बढ़ता बोलबाला. इनमें से कुछ हैं राम मंदिर, गौमांस और गोवध एवं लव जिहाद. 

આપણા સમાજમાં દીકરીના માતપિતાનો દરજ્જો દીકરાના માતાપિતા કરતાં નિમ્ન કક્ષાનો કેમ?

- તૃપ્તિ શેઠ  થોડાંક દિવસ પહેલાં એક દુકાનમાં ખરીદી કરવાં ગઈ અને એ બહેન જે દુકાન પર બેઠાં હતાં એ ફોન પર વાતો જ કર્યા કરતાં હતાં . હું કંટાળીને આગળ જવા ગઈ તો એ મને કહે , "સોરી !  મારી મમ્મીને હું રોજ આ સમયે ફોન કરું છું કેમ કે એ મંદિરમાં રહે છે અને ત્યાં ઈલેક્ટ્રિસિટી નથી. એ પાંચ રૂપીઆમાં ફોન રોજ ચાર્જ કરાવે અને મારી સાથે વાત કરે." મે પૂછ્યું તારી મમ્મી કેમ એકલી રહે છે, તો એનો જવાબ હતો કે મારા બે ભાઈઓએ મારી મમ્મીને એના ઘરમાંથી કાઢી મૂકી છે એટલે એક ગામના છેવાડે આવેલાં મંદિરમાં રહે છે અને ત્યાં કામ કરે છે . મે કહ્યું ,” તું કેમ તારી મમ્મીની બોલાવી લેતી નથી ? “ તો મને કહે, મારી મા કહે છે કે છોકરીને ઘરે પાણી પણ પીએ તો  પાપ લાગે. 

તત્વચિંતક રાજનીતિજ્ઞ મોદીનાં લોકસભાની ચૂંટણી સંદર્ભે મહાન વ્યાખ્યાનો પ્રકાશિત કરવા જોઈએ

- ઉત્તમ પરમાર  વિશ્વના મહાન તત્વચિંતક રાજનીતિજ્ઞ અને આપણા મહાન વડાપ્રધાન આદરણીય નરેન્દ્રભાઈ મોદી 2024ની લોકસભાની ચૂંટણી સંદર્ભે જે જાહેર વ્યાખ્યાનો આપી રહ્યા છે, એ માત્ર ભારતના વડાપ્રધાનોના નહીં પરંતુ વિશ્વના વડાપ્રધાનોના પ્રવચનો પૈકી સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રવચનો છે.

एक बहुत बड़ा झूठ: मुसलमानों की आबादी बढ़ती रही तो हिन्दू अल्पसंख्यक बन जाएंगे

- राम पुनियानी  चुनावी मौसम जैसे-जैसे समाप्ति की ओर बढ़ रहा है, वैसे-वैसे समाज को बांटने वाला प्रचार भी अपने चरम पर पहुँच रहा है. भाजपा के मुख्य प्रचारक स्वयं प्रधानमंत्री मोदी है. इस चुनाव में उनका पूरा नैरेटिव इस झूठ के  आसपास बुना गया है कि अगर इंडिया गठबंधन सत्ता में आया तो वह सारी सुविधाएं और लाभ केवल मुसलमानों को देगा. हर चीज़ पर मुसलमानों का पहला हक होगा और संविधान में इस तरह के बदलाव किये जाएंगे जिससे हिन्दू इस देश के दूसरे दर्जे के नागरिक बन जाएंगे. मोदीजी हमें जॉर्ज ऑरवेल के उपन्यास “नाइनटीन एट्टी-फोर”  की याद दिलाता है, जिसमें सच को सिर के बल खड़ा कर दिया जाता है. हिन्दुओं में यह डर पैदा किया जा रहा है कि देश में मुसलमान सारे विशेषाधिकार हासिल कर लेंगे.

हीट-एक्शन नीति में अनौपचारिक व खुले-में-कार्यरत मजदूरों को शामिल नहीं करना निंदनीय

- नेशनल अलायन्स ऑफ़ पीपुल्स मूवमेंट्स  पूरे भारत में 'चुनावी गर्मी' ज़ोर पकड़ चुकी है, जो हम सभी को साफ़-साफ़ दिखाई भी दे रही है। हालाँकि, एक और गर्मी है जो नागरिकों, विशेष रूप से करोड़ों खुले में काम करने वाले श्रमिकों को प्रभावित करती है, यह न तो 'चुनावी मुद्दा' है और न ही इस पर सामाजिक रूप से पर्याप्त ध्यान दिया जाता है। भारत के ग्रामीण और शहरी दोनों हिस्सों में मेहनतकश लोग, जो चिलचिलाती धूप में भी हमारे गाँवों और शहरों के लिए अनाज पैदा करते हैं, हर तरह का निर्माण कार्य करते हैं, शहरों व गांवों को चलाते हैं, हमें विभिन्न प्रकार की सेवाएँ प्रदान करें, लेकिन इसी वर्ग का अभी तक 'मुख्यधारा' के जलवायु न्याय और नीतिगत विमर्श में पर्याप्त रूप से प्रतिनिधित्व नहीं किया गया है।