सीधे मुख्य सामग्री पर जाएं

Misrepresenting Mughal India as history of fights between Hindus and Muslims

 By Bharat Dogra* 
Several eminent scholars have warned time and again that false misrepresentation of history in communal terms can be very harmful for national unity, and it is very sad that despite such warnings such damaging trends have intensified further in some contexts.
Due to such repeated misrepresentation most of the battles fought during the years of the Mughal rule have become embedded in public mind as battles between Hindus and Muslims and people are surprised when told that Shivaji’s army had a significant number of Muslim soldiers fighting very bravely on his behalf and that all through Aurangzeb’s rule several Hindu nobles continued to occupy an important place in the Mughal court and army. The names of many of these Hindu nobles in Aurangzeb’s court are available in historical documents.

Earlier at Haldighati Hakim Sur and his Afghan soldiers had fought valiantly on the side of Rana Pratap. On the Mughal side there were a large number of Rajput soldiers led by Raja Man Singh. Still earlier at the battle of Khanwa, Mahmood Lodi and Hasan Khan Mewati had fought on the side of Rana Sanga against the army of Babar.From these examples it should be clearly known that the famous battles of the days of the Mughal rule were not battles between the Hindus and the Muslims -- instead the armies which fought each other were of a mixed composition. In fact there are even instances when some Muslim extremists had ganged up against Mughal rulers, and then the Mughal rulers had sent an army under the leadership of Hindu Rajas to quell such rebellions.
Describing this rebellion Prof Satish Chandra writes:
“The rebellion kept the empire distracted for almost two years (1580-81) and Akbar was faced with a very difficult and delicate situation. Due to the mishandling of the situation by local officials, Bengal and almost the whole of Bihar passed into the hands of the rebels who proclaimed Mirza Hakim as their ruler.
"They even got a religious divine to issue a Fatwa, calling on the faithful to take the field against Akbar. Akbar did not lose his nerve. He despatched a force under Todar Mal against Bengal and Bihar and another under Raja Man Singh to check the expected attack by Mirza Hakim.”
When the Hindu king of Bikaner was defeated by the King of Marwar, his family sought refuge in the court of Shershah Suri. When Humayun was defeated by Shershah Suri, he sought refuge with the (Hindu) King of Amarkot. Akbar was born here. Later in Ayodhya, Nawal Rai died fighting for Nawab Safdarjung.
Why do communal elements ignore such facts and also the facts regarding the liberal grants given by Muslim kings for the maintenance of Hindu temples, and the respect shown by Hindu kings like Shivaji to mosques and Muslim saints? They ignore also the reconciliation and friendships reached after some battles, for example the reconciliation reached by Jehangir with the son of Rana Pratap.
How could proud Rajputs and Marathas, widely recognized as big defenders of their religion, have continued to stay and serve in the courts of Mughal kings if the Mughal kings had been consistently against Hindu religion, as alleged by communal elements?
The very fact of so much cooperation between Hindu and Muslim kings and nobles testifies to co-existence in religious matters while alignments were made on the basis of political considerations rather than religious.
It is clear from the above examples that the history of Mughal India is not a history of fights between the Hindus and Muslims. Kings fought each other time and again, but generally there were mixed armies on both sides. Further heroes and villains did not exist in any one religion.
On some occasions, the persons who showed great valour and large heartedness happened to be Hindus, on some other occasions they happened to be Muslims. In fact the biggest heroes of this age were those who rose above all sectarian considerations to spread the message of universal love and brotherhood – men like Sant Kabir and Guru Nanak.
History is not just about kings and nobles, it is much more about common people. Among the common people it is the Bhakti and Sufi movements which made the biggest impact with their message of rising above sectarian and narrow divides.
A great saint like Kabir could very openly and courageously challenge those who divide people without understanding the essence of spirituality, and yet attract followers from all faiths in very large numbers. This shows that people were very responsive to such universal messages based on ethical values overcoming narrow divisions.
The fact that people of different faiths came out with unity at the time of the 1857 uprising -- with Hindu soldiers proclaiming loyalty to Mughal ruler Bahadur Shah Zafar and a nawab rushing to help the famous Jhansi ki rani -- is also indicative of the unifying trends in Indian society being more important than any divisive trends.
---
*Honorary convener, Campaign to Save Earth Now

टिप्पणियाँ

ट्रेंडिंग

दाँव उल्टा पड़ा: राहुल गांधी के रूप में हम एक साधारण इंसान को नायक होते देख रहे हैं

-  अमिता नीरव  संघ औऱ बीजेपी ने राहुल गाँधी पर जो सोचकर ‘इन्वेस्ट’ किया था, उसके परिणाम गंभीर रूप से नुकसानदेह आ रहे हैं। ये थोड़ी अटपटी बात लग सकती है, लेकिन सोचिएगा कि संघ और बीजेपी ने राहुल गाँधी को जितना गंभीरता से लिया, उनकी संभावनाओं को लेकर वे जितना श्योर थे, उतना तो खुद राहुल और कांग्रेस भी नहीं थी।

બે-રોકટોક રણ અભયારણ્ય વિસ્તારમાં માફિયાઓનું અન-અધિકૃત અને ગેર-કાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ

- અગરિયા હિત રક્ષક મંચ  કચ્છના નાના રણમાં શિકારપૂર, કાનમેર રણ વિસ્તારમાં જમીન માફિયા જુથ વચ્ચેની આંધાધૂંધ ગોળીબાર થયો તેમાં એક વ્યક્તિ નો જીવ ગયો. આ ઘટનાથી ફરી એકવાર કચ્છના નાના રણની જમીન પર ગેરકાયદેસર કબજો કરી તેનો સોદો કરનારા જૂથો, ટોળીઓની વાત ચર્ચામાં આવી છે. 

हिंदी आलोचना जैसे पिछड़ चुके अनुशासन की जगह हिंदी वैचारिकी का विकास जरूरी

- प्रमोद रंजन*   भारतीय राजनीति में सांप्रदायिक व प्रतिक्रियावादी ताकतों को सत्ता तक पहुंचाने में हिंदी पट्टी का सबसे बड़ा योगदान है। इसका मुख्य कारण हिंदी-पट्टी में कार्यरत समाजवादी व जनपक्षधर हिरावल दस्ते का विचारहीन, अनैतिक और  प्रतिक्रियावादी होते जाना है। अगर हम उपरोक्त बातों को स्वीकार करते हैं, तो कुछ रोचक निष्कर्ष निकलते हैं। हिंदी-जनता और उसके हिरावल दस्ते को विचारहीन और प्रतिक्रियावादी बनने से रोकने की मुख्य ज़िम्मेदारी किसकी थी?

ગુજરાતના સ્થાપના દિવસે યાદ કરીએ ભારતના વિશ્વપ્રસિદ્ધ ગુજરાતી પુરાતત્વવિદ્ ને

- ગૌરાંગ જાની*  આજે કોઈ ગુજરાતી એ કલ્પના પણ ન કરી શકે કે વર્ષ ૧૮૩૯ માં જૂનાગઢમાં જન્મેલા એક ગુજરાતી વિશ્વ પ્રસિદ્ધ બની શકે! પણ આપણે એ ગુજરાતીને કદાચ વિસરી ગયા છીએ જેમણે ગિરનારના અશોક શિલાલેખને દોઢસો વર્ષ પૂર્વે ઉકેલી આપ્યો.આ વિદ્વાન એટલે ભગવાનલાલ ઈન્દ્રજી. ૭ નવેમ્બર, ૧૮૩૯ ના દિવસે જૂનાગઢના પ્રશ્નોરા નાગર બ્રાહ્મણ પરિવારમાં તેમનો જન્મ થયો હતો. જૂનાગઢના એ સમયે અંગ્રેજી શિક્ષણની સગવડ ન હોવાને કારણે તેમને અંગ્રેજી ભાષાનું જ્ઞાન ન હતું પણ પાછળથી તેમણે ખપ પૂરતું અંગ્રેજી જાણી લીધું હતું.

राम के महल में आग लगाता हनुमान: चर्चित सोशल मीडिया इनफ्लुएंसर दिलीप मंडल

- प्रमोद रंजन  चर्चित सोशल मीडिया इनफ्लुएंसर दिलीप मंडल ने अचानक राजनीतिक पलटी मारी है और राजद-सपा-स्टालिन आदि के खेमे को छोड़ कर राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ के लिए बैटिंग करने लगे हैं। कई लोगों में उनके कथित पतन से दु:ख खीज और गुस्सा है।

नफरती बातें: मुसलमानों में असुरक्षा का भाव बढ़ रहा है, वे अपने मोहल्लों में सिमट रहे हैं

- राम पुनियानी*  भारत पर पिछले 10 सालों से हिन्दू राष्ट्रवादी भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) राज कर रही है. भाजपा आरएसएस परिवार की सदस्य है और आरएसएस का लक्ष्य है हिन्दू राष्ट्र का निर्माण. आरएसएस से जुड़ी सैंकड़ों संस्थाएँ हैं. उसके लाखों, बल्कि शायद, करोड़ों स्वयंसेवक हैं. इसके अलावा कई हजार वरिष्ठ कार्यकर्ता हैं जिन्हें प्रचारक कहा जाता है. भाजपा के सत्ता में आने के बाद से आरएसएस दुगनी गति से हिन्दू राष्ट्र के निर्माण के अपने एजेण्डे को पूरा करने में जुट गया है. यदि भाजपा को चुनावों में लगातार सफलता हासिल हो रही है तो उसका कारण है देश में साम्प्रदायिकता और साम्प्रदायिक मुद्दों का बढ़ता बोलबाला. इनमें से कुछ हैं राम मंदिर, गौमांस और गोवध एवं लव जिहाद. 

આપણા સમાજમાં દીકરીના માતપિતાનો દરજ્જો દીકરાના માતાપિતા કરતાં નિમ્ન કક્ષાનો કેમ?

- તૃપ્તિ શેઠ  થોડાંક દિવસ પહેલાં એક દુકાનમાં ખરીદી કરવાં ગઈ અને એ બહેન જે દુકાન પર બેઠાં હતાં એ ફોન પર વાતો જ કર્યા કરતાં હતાં . હું કંટાળીને આગળ જવા ગઈ તો એ મને કહે , "સોરી !  મારી મમ્મીને હું રોજ આ સમયે ફોન કરું છું કેમ કે એ મંદિરમાં રહે છે અને ત્યાં ઈલેક્ટ્રિસિટી નથી. એ પાંચ રૂપીઆમાં ફોન રોજ ચાર્જ કરાવે અને મારી સાથે વાત કરે." મે પૂછ્યું તારી મમ્મી કેમ એકલી રહે છે, તો એનો જવાબ હતો કે મારા બે ભાઈઓએ મારી મમ્મીને એના ઘરમાંથી કાઢી મૂકી છે એટલે એક ગામના છેવાડે આવેલાં મંદિરમાં રહે છે અને ત્યાં કામ કરે છે . મે કહ્યું ,” તું કેમ તારી મમ્મીની બોલાવી લેતી નથી ? “ તો મને કહે, મારી મા કહે છે કે છોકરીને ઘરે પાણી પણ પીએ તો  પાપ લાગે. 

તત્વચિંતક રાજનીતિજ્ઞ મોદીનાં લોકસભાની ચૂંટણી સંદર્ભે મહાન વ્યાખ્યાનો પ્રકાશિત કરવા જોઈએ

- ઉત્તમ પરમાર  વિશ્વના મહાન તત્વચિંતક રાજનીતિજ્ઞ અને આપણા મહાન વડાપ્રધાન આદરણીય નરેન્દ્રભાઈ મોદી 2024ની લોકસભાની ચૂંટણી સંદર્ભે જે જાહેર વ્યાખ્યાનો આપી રહ્યા છે, એ માત્ર ભારતના વડાપ્રધાનોના નહીં પરંતુ વિશ્વના વડાપ્રધાનોના પ્રવચનો પૈકી સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રવચનો છે.

एक बहुत बड़ा झूठ: मुसलमानों की आबादी बढ़ती रही तो हिन्दू अल्पसंख्यक बन जाएंगे

- राम पुनियानी  चुनावी मौसम जैसे-जैसे समाप्ति की ओर बढ़ रहा है, वैसे-वैसे समाज को बांटने वाला प्रचार भी अपने चरम पर पहुँच रहा है. भाजपा के मुख्य प्रचारक स्वयं प्रधानमंत्री मोदी है. इस चुनाव में उनका पूरा नैरेटिव इस झूठ के  आसपास बुना गया है कि अगर इंडिया गठबंधन सत्ता में आया तो वह सारी सुविधाएं और लाभ केवल मुसलमानों को देगा. हर चीज़ पर मुसलमानों का पहला हक होगा और संविधान में इस तरह के बदलाव किये जाएंगे जिससे हिन्दू इस देश के दूसरे दर्जे के नागरिक बन जाएंगे. मोदीजी हमें जॉर्ज ऑरवेल के उपन्यास “नाइनटीन एट्टी-फोर”  की याद दिलाता है, जिसमें सच को सिर के बल खड़ा कर दिया जाता है. हिन्दुओं में यह डर पैदा किया जा रहा है कि देश में मुसलमान सारे विशेषाधिकार हासिल कर लेंगे.

हीट-एक्शन नीति में अनौपचारिक व खुले-में-कार्यरत मजदूरों को शामिल नहीं करना निंदनीय

- नेशनल अलायन्स ऑफ़ पीपुल्स मूवमेंट्स  पूरे भारत में 'चुनावी गर्मी' ज़ोर पकड़ चुकी है, जो हम सभी को साफ़-साफ़ दिखाई भी दे रही है। हालाँकि, एक और गर्मी है जो नागरिकों, विशेष रूप से करोड़ों खुले में काम करने वाले श्रमिकों को प्रभावित करती है, यह न तो 'चुनावी मुद्दा' है और न ही इस पर सामाजिक रूप से पर्याप्त ध्यान दिया जाता है। भारत के ग्रामीण और शहरी दोनों हिस्सों में मेहनतकश लोग, जो चिलचिलाती धूप में भी हमारे गाँवों और शहरों के लिए अनाज पैदा करते हैं, हर तरह का निर्माण कार्य करते हैं, शहरों व गांवों को चलाते हैं, हमें विभिन्न प्रकार की सेवाएँ प्रदान करें, लेकिन इसी वर्ग का अभी तक 'मुख्यधारा' के जलवायु न्याय और नीतिगत विमर्श में पर्याप्त रूप से प्रतिनिधित्व नहीं किया गया है।