सीधे मुख्य सामग्री पर जाएं

‘મહારાજ’... દરેકે આ ફિલ્મ જોઈ કાઢવી જોઈએ: સૌરભ શાહના સાત ખૂન માફ

- ધીમંત પુરોહિત 
અદાલતી જંગ બાદ નેટફ્લિક્સ પર ‘મહારાજ’ ફિલ્મ હવે રીલીઝ થઇ ગઈ છે. દરેકે દરેકે આ ફિલ્મ જોઈ કાઢવી જોઈએ. એને માટે નજીકના થીએટર સુધી જવાની પણ જરૂર નથી, ઘેર બેઠા ટીવી પર જ જોઈ શકાય છે. ૧૮૬૨ના મુંબઈના બહુ ચર્ચિત ‘મહારાજ લાયબલ કેસની સત્ય કથા પરની આ હિન્દી ફિલ્મ સૌરભ શાહની ૨૦૧૩મા લખાયેલી શ્રેષ્ઠ ગુજરાતી ડોક્યુ નોવેલ ‘મહારાજ’ પર આધારિત છે. જો તમે આ નોવેલ વાંચી હોય તો ફિલ્મને એની સાથે સરખાવવાનો પ્રયત્ન ના કરતા, મૂળ કથા, નોવેલ અને ફિલ્મમાં માધ્યમ મુજબ તફાવત રહેવાનો જ. સૌથી અગત્યની વાત એનો સંદેશ છે, એને પામવાનો પ્રયત્ન કરજો, કારણકે ૧૬૨ વર્ષ જુનો એ સંદેશ આજની તારીખે પણ એટલો જ રીલેવંટ છે, એ તો ફિલ્મની સામે કોર્ટે ચઢીને વૈષ્ણવોના એક ગ્રુપે જ સાબિત કરી દીધું!
હા, તો આ કથા દોઢસો વર્ષ પહેલા વૈષ્ણવ સંપ્રદાયની મુંબઈની મોટી હવેલીના મહારાજ જદુનાથ અને એમની સામે જંગે ચઢેલા ગુજરાતી પત્રકાર કરસનદાસ મૂળજીની  છે, કરસનદાસ પોતે પણ વૈષ્ણવ હતા બાય ધ વે ૧૮૬૯મા જન્મેલા મહાત્મા ગાંધી પણ આ જ વૈષ્ણવ સમાજના હતા. એ સમયે (અત્યારે ખબર નથી) મુંબઈમાં (બીજે પણ) કૃષ્ણને પૂજતા વૈષ્ણવ સંપ્રદાયમાં એવો ક્રૂર અને અમાનવીય કુરિવાજ હતો કે સંપ્રદાયના અનુયાયીએ એના લગ્નની રાતે પોતાની નવોઢા સાથે સુહાગ રાત મનાવતા પહેલા નવી પરણેલી કન્યાને હવેલીમાં મહારાજ પાસે ‘સેવા’ માટે મોકલવી પડતી. એ પણ કોઈ ગુપ્ત રીતે નહિ, છડે ચોક, પરિવાર અને સમાજમાં સૌની જાણકારીમાં. એના કરતા પણ વધુ કમકમાટી ઉપજે એવી પ્રથા એ હતી, કે મહારાજની નવયુવતીઓ સાથેની કામલીલા જે જારકર્મ કહેવાતું, એ અન્ય ભક્તો પણ પૈસા આપીને મહારાજના બેડરૂમની બારીઓમાંથી જોતા અને રાધા-કૃષ્ણની લીલા જોયાનો સ્વર્ગીય આનંદ મેળવતા. આમાં કોઈને કાઈ જ અજુગતું ના લાગતું. સૌથી મોટી નવાઈની વાત એ છે,  કે લગ્ન વખતની આ મુખ્ય ઘટના જ ફિલ્મમાં ફિલ્માવી નથી! માત્ર લગ્ન પ્રંગે જ નહિ, આડે દિવસે પણ મહારાજને જે ગમી જાય તે કન્યા મહારાજની ‘સેવા’માં હાજર કરાતી અને પરિવાર એ વાતે હરખાઈને ઘેર લાપસીનું આંધણ મૂકતો, કે એમની દીકરીને મહારાજે ‘સેવા’ માટે પસંદ કરી! 
આપણા હીરો સામાજ સુધારક-પત્રકાર કરસનદાસની વાગ્દતા પણ મહારાજની  કામલીલાનો ભોગ બને છે. સૌને માટે જે સહજ અને સ્વીકાર્ય હતું, એ કરસનદાસ માટે અસ્વીકાર્ય હતું. એ પરિવાર અને સમાજ આખાની સામે પડીને મહારાજની સામે જંગે ચડે છે અને પોતાના અખબાર ‘સત્ય પ્રકાશ’માં વૈષ્ણવ મહારાજોના પાખંડને ઉઘાડું પડે છે. કોઈ રીતે કરસનદાસ તાબે ના થતા, જદુનાથ મહારાજ કરસનદાસ સામે એ જમાનામાં અધધ કહેવાય એવો રૂપિયા ૫૦,૦૦૦ નો બદનક્ષીનો દાવો માંડે છે. અદાલતી લડાઈમાં આખરે અચાનક  મહારાજ વિરુદ્ધ  સાક્ષીઓ ઉભા થતા, અંગ્રેજોની અદાલતમાં કરસનદાસની જીત થાય છે, જો કે મહારાજને મામુલી આર્થિક દંડ સિવાય બીજી કોઈ ગંભીર સજા નથી થતી. આ કોઈ સ્પોઈલર નથી, જાણીતી વાત છે.
હવે યશરાજે બનાવેલી ફિલ્મની વાત કરીએ. હમણા હમણા નેટફ્લીક્સ બોલીવુડની ફિલ્મોને હોલીવુડનું બજેટ આપે છે, એટલે ‘હીરામંડી’ના લાહોરની જેમ ‘મહારાજ’માં દોઢસો વર્ષ પહેલાનું મુંબઈ અને એનો ગુજરાતી સમાજ આબેહુબ જીવતો થયો છે. જો કે યશરાજની ફિલ્મ છે એટલે એને વધુને વધુ રૂપાળી બનાવવા જેટલું ધ્યાન અને ધન અપાયું છે એટલું એને ધારદાર બનાવવા નથી અપાયું. વળી, આમીરખાનના દીકરા જુનેદને લોન્ચ કરવાની લ્હાયમાં કરસનદાસનું મુખ્ય પાત્ર જ નબળું બન્યું છે. કાશ, કરસનદાસનાં પાત્રમાં પ્રતિક ગાંધી હોત, તો ઓછા બજેટમાં વધારે સારું કામ થયું હોત. મહારાજના પાત્રમાં જયદીપ અહલાવત મજ્બૂત  વિલન છે. હીરોઈનો બધી અદ્દલ ગુજરાતી લાગે છે. સંજય ગોરડીયાની કોમેડી ના રાખી હોત તો સારું હોત. પટકથા અને ડાયલોગ ચોટદાર છે. જો કે, જે મૂળ કથાનું મુખ્ય પાસું છે, એ કોર્ટ રૂમ ડ્રામાને ન્યાય જ નથી અપાયો. વળી સેન્સર બોર્ડ અને કોર્ટથી બચવા બેલેન્સીંગ એક્ટ કરવામાં ફિલ્મ નગ્ન સત્ય રજુ કરાવાથી ચુકી જાય છે.  જો કે તમે  આ પિષ્ટપેષણમાં પડ્યા વગર ફિલ્મના મુખ્ય સંદેશ પર જ ધ્યાન આપજો.
મોટામાં મોટી વિડમ્બના એ છે, કે નવી પેઢીને કરસનદાસ જેવા ક્રાંતિકારી ગુજરાતી  પત્રકારનો પરિચય એક એવા ગુજરાતી પત્રકાર સૌરભ શાહ  દ્વારા થાય છે,  જે લેખકશ્રી પોતે એક વ્યક્તિ અને પાર્ટીના કંઠી પહેરેલા ભક્ત છે અને પોતાને ભક્ત તરીકે ઓળખવામાં એમને શરમ પણ નથી. એમનો ઉપરનો ફોટો એમની જ ફેસબુક વોલ પરથી લીધો છે. સારું લખતા આવડે એ સારો લેખક હોય, પરંતુ એ પત્રકાર પણ હોય એ જરૂરી નથી. પત્રકાર તો કરસનદાસ જેવો જ હોય, એ પ્રચારક ના હોય. એના લેખન અને જીવનમાં કોઈ ફરક ના હોય. આપણા લેખક્શ્રીએ થોડા વર્ષો પહેલા ‘વિચારધારા' નામનું મેગેઝીન પણ  અમદાવાદથી કાઢેલું. ‘મોરારી બાપુ અને નરેન્દ્ર મોદીએ લવાજમ ભર્યું, તમે ભર્યું?’ એવા હોર્ડિંગ મારીને હજારો લોકોના લાખો રૂપિયાનાં લવાજમ ઉઘરાવીને તેઓશ્રી છૂમંતર થઇ ગયેલા. લવાજમના પૈસા ગુમાવનારા લોકો ગુજરાતમાં એમને જે નામે બોલાવે છે, એ અહી લખી શકાય એમ નથી. કરસનદાસ તો જેલ જતા જતા  બચી ગયા પણ લેખકશ્રીને તો સાબરમતી જેલનો પણ અનુભવ છે. 
હશે, ગમે એમ, પણ એક માત્ર ‘મહારાજ’ નવલકથા અને એના પરથી બનેલી ફિલ્મ માટે સૌરભ શાહના સાત ખૂન માફ!
---
સ્રોત: ફેસબુક

टिप्पणियाँ

ट्रेंडिंग

सागर में दलित युवाओं की हत्या, उनके परिवारों के साथ प्रताड़ना: दखल के बाद भी कितना न्याय?

- एड. मोहन दीक्षित व अन्य*  नागरिक दल द्वारा एक जांच रिपोर्ट... अगस्त 2023 में सागर जिले के बरौदिया नौनागिर गाँव में 18 वर्षीय दलित युवक नितिन अहिरवार की दबंगों द्वारा बर्बर हत्या और उसकी माँ और बहन पर हमले का मामला सामने आया था । मात्र 9 महीने बाद, नितिन के चाचा, और प्रकरण में एक मुख्य गवाह, राजेन्द्र अहिरवार, पर हिंसक हमला कर उनकी हत्या की गई । 

અમદાવાદના અખબારોની ગતિવિધિઓ વિશે: ભારોભાર અપરકાસ્ટ બાયસ, અપ્રમાણિક અરીસો

- ભાવેશ બારીયા   ‘અમદાવાદ ઇતિહાસ અને અનુસંધાન’ (1930-2013)ના સંપાદકો ડો. ભારતી શેલત અને ડો. રસેશ જમીનદાર છે. 532 પાનાના આ દળદાર ગ્રંથમાં અમદાવાદના અખબારોની ગતિવિધિઓ લેખમાં ડો. સોનલ ર. પંડ્યા લખે છે,  “22મી એપ્રિલ, 1986ના રોજ અનામત-વિરોધી આંદોલન સામે ચાલતાં તોફાનો સમયે ઉભી થયેલી રાજકીય ખટપટના પગલે ગુજરાત સમાચાર દૈનિકને આગ ચાંપવામાં આવી. તંત્રી-માલિકનો બચાવ થયો. આ બધાના ઘેરા પ્રત્યાઘાતો પડ્યા, છતાં અંતે ગુજરાત સમાચાર વધુ મજબૂત બન્યું.”

कानूनी कार्रवाई है बाल विवाह के खात्मे की कुंजी: रिपोर्ट ‘टूवार्ड्स जस्टिस: एंडिंग चाइल्ड मैरेज’

- जितेंद्र परमार*  अंतरराष्ट्रीय न्याय दिवस के अवसर पर इंडिया चाइल्ड प्रोटेक्शन के अध्ययन दल की रिपोर्ट ‘टूवार्ड्स जस्टिस : एंडिंग चाइल्ड मैरेज’ ने बाल विवाह की रोकथाम में कानूनी कार्रवाइयों और अभियोजन की अहम भूमिका को उजागर किया है। असम और देश के बाकी हिस्सों से जुटाए गए आंकड़ों के अध्ययन के बाद तैयार की गई इस रिपोर्ट के नतीजे बताते हैं कि 2021-22 से 2023-24 के बीच असम के 20 जिलों में बाल विवाह के मामलों में 81 प्रतिशत की कमी आई है। नई दिल्ली में राष्ट्रीय बाल अधिकार संरक्षण आयोग (एनसीपीसीआर) के अध्यक्ष प्रियंक कानूनगो और बाल विवाह मुक्त भारत (सीएमएफआई) के संस्थापक और बाल अधिकार कार्यकर्ता भुवन ऋभु की मौजूदगी में बाल विवाह पीड़ितों द्वारा जारी की गई यह रिपोर्ट इस बात की ओर साफ संकेत करती है कि कानूनी कार्रवाई बाल विवाह के खात्मे के लिए सबसे प्रभावी औजार है। 

गौस खान की वीरता और बलिदान 1857 के विद्रोह की स्वतंत्रता की भावना और भारतीय सैनिकों के साहस का प्रतीक

- मुबीन ख़ान  गुलाम गौस खान रानी लक्ष्मीबाई की सेना में एक कुशल तोपची और एक वफादार सिपाही थे। वे अपनी अद्भुत तोप चलाने की कला और 1857 के विद्रोह में अंग्रेजों के खिलाफ लड़ाई में अपने शौर्य के लिए जाने जाते हैं।  गौस खान का जन्म झांसी के पास कैरार नगर में हुआ था। उनके परिवार का इस क्षेत्र में लंबा इतिहास रहा है। गौस खान ने युवावस्था में ही तोप चलाने का प्रशिक्षण प्राप्त कर लिया था और झांसी के राजा, श्रीमंत रघुनाथ राव की सेना में तोपची के रूप में भर्ती हुए। रानी लक्ष्मीबाई के शासनकाल में, गौस खान उनकी सेना में शामिल हो गए और जल्दी ही अपनी वीरता और कौशल के लिए ख्याति प्राप्त कर ली। 1857 के विद्रोह के दौरान, गौस खान रानी लक्ष्मीबाई के सबसे भरोसेमंद सिपाहियों में से एक बन गए। उन्होंने रानी के सैन्य अभियानों में महत्वपूर्ण भूमिका निभाई, विशेष रूप से तोपखाने के संचालन में। गौस खान की अचूक निशानाबाजी और रणनीतिक कौशल ने अंग्रेजी सेना को भारी नुकसान पहुंचाया।  3 अप्रैल 1858 को, गौस खान अंग्रेजों के खिलाफ लड़ाई में वीरगति प्राप्त कर गए। उनकी शहादत ने झांसी की रानी और उनके सैनिकों का म

FCRA: असहमति पर चोट के अपने एजेंडे पर लौटी मोदी सरकार

- संविधान लाइव  हालिया लोकसभा चुनावों के नतीजों के बाद कुछ सरकार विरोधी उत्साही समूहों को लगने लगा था कि मोदी 3.0 में बीते दो कार्यकाल जैसी धार नहीं होगी। साथ ही मोदी सरकार को एनडीए सरकार की मूल अवस्था में लौटने की भविष्यवाणियां भी की जाने लगी थीं। उनके लिए 13 जुलाई का दिन एक बड़े सेटबैक की तरह है। अंबानी परिवार की भव्य शादी पर बिखरे मीम से लेकर संविधान हत्या दिवस की शाब्दिक बाजीगरी के बीच आखिर मोदी सरकार ने अपने मूल एजेंडे का हल्का सा अंदाजा दे दिया है। 

નરેન્દ્ર મોદીએ હવે એક વાત ગાંઠે બાંધી લેવાની જરૂર છે કે હવે તે રાજા નથી અને રાહુલ ગાંધી પપ્પુ નથી

- રમેશ ઓઝા  વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ હવે એક વાત ગાંઠે બાંધી લેવાની જરૂર છે કે હવે તે રાજા નથી અને રાહુલ ગાંધી પપ્પુ નથી. આ કડવી ગોળી છે, પણ ખાવી પડે એમ છે. જ્યારે પોતાનું રાજપાટ ૩૦૩માંથી નીચે આવીને ૨૪૦ પર વેતરાઈ ગયું ત્યારે તેમની પાસે વડા પ્રધાન નહીં બનવાનો અને કોઈનીય સામે નહીં ઝૂકવાનો વિકલ્પ હતો, પરંતુ તેમણે ઝોળી ઉઠાવીને જતા રહેવાની જગ્યાએ પદને વ્હાલું ગણ્યું તો સાંભળવું તો પડશે અને મનમાની પણ નહીં કરી શકાય. સ્વમાનપૂર્વક જતા રહેવાનો વિકલ્પ નહીં સ્વીકારીને પોતાનાં સ્વમાન સાથે તેમણે પોતે સમાધાન કર્યું છે.

ભારતની પ્રથમ મહિલા ડોકટર કાદંબીની ગાંગુલી સામે બ્રિટિશરોનો પૂર્વગ્રહ હતો: તેની સામે ઝઝૂમ્યા ફ્લોરેન્સ નાઇટિંગેલ

- ગૌરાંગ જાની  લેખનું શીર્ષક જોઇને તમને પ્રશ્ન થશે કે પ્રથમ મહિલા ડોકટર તો આનંદીબાઈ જોશી છે તો કાદંબિનીનું નામ કેમ ? તમારી શંકા સાચી છે પણ હકીકત એ છે કે આનંદીબાઇ(૧૮૬૫ - ૧૮૮૭) પ્રથમ મહિલા જેઓને મેડીસીનમાં પ્રથમ ડિગ્રી અને તે પણ અમેરિકામાં મળી પણ તેમનું નાની ઉંમરે અવસાન થતાં તેઓ ડોકટર તરીકે પ્રેક્ટિસ ના કરી શક્યા .જ્યારે કાદંબિની ગાંગુલી (૧૮૬૧ - ૧૯૨૩ )વ્યાવસાયિક રીતે ડોકટર તરીકે સૌ પ્રથમ કારકિર્દી બનાવનાર ભારતીય મહિલા હતા .વર્ષ ૨૦૧૬ માં ફિલ્મ સર્જક અનંત મહાદેવને રૂખમાબાઈ( દીવાદાંડી માં તેમના વિશે લેખ કર્યો છે) પર ફિલ્મ બનાવી અને તેમને ભારતના પ્રથમ વ્યવસાયિક ડોકટર તરીકે નવાજ્યા ત્યારે બંગાળમાં તેનો વિરોધ થયો કેમકે વાસ્તવમાં કાદમ્બીની જ પ્રથમ મહિલા ડોકટર કહેવાય જેમણે ડોકટર તરીકે પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી.